Baholash
Texnikumdagi baholash tizimi
O‘zbekiston Respublikasida professional ta’lim tizimidagi tibbiyot texnikumlari talabalarining bilim va ko‘nikmalarini baholash Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 7-avgustdagi 466-son qarori bilan tasdiqlangan "Professional ta’lim muassasalarida o‘quvchilar bilimini baholash tartibi to‘g‘risida"gi Nizom hamda tibbiyot yo‘nalishidagi o‘ziga xos xususiyatlarga ko‘ra belgilanadi.
Tibbiyot texnikumlarida baholash asosan 5 ballik tizimda amalga oshiriladi va quyidagi mezonlarga asoslanadi:
1. Baholash turlari
Tibbiyot ta'limida baholash uch bosqichga bo'linadi:
-Joriy nazorat: Har bir dars mashg‘ulotida og‘zaki so‘rov, amaliy ko‘nikmalarni bajarish, test yoki yozma ish orqali amalga oshiriladi.
-Oraliq nazorat: O‘quv dasturining bir necha bo‘limi (moduli) tugagandan so‘ng o‘tkaziladi.
-Yakuniy nazoat: Semestr yakunida imtihon (test, bilet asosida og‘zaki yoki OSKE — obyektiv strukturaviy klinik imtihon) shaklida o‘tkaziladi.
2. 5 Ballik tizim bo‘yicha mezonlar:
3. Tibbiyotda amaliy ko'nikmalarni baholash (Check-list)
Tibbiyot texnikumlarida eng muhim qism — bu amaliy ko‘nikma. Baholashda ko‘pincha "nazorat varaqalari" (check-list) ishlatiladi:
1. Tayyorgarlik bosqichi: Ish joyini tayyorlash, antiseptika qoidalariga amal qilish.
2. Bajarish ketma-ketligi: Manipulyatsiyani bosqichma-bosqich to‘g‘ri bajarish.
3. Yakuniy qism: Chiqindilarni utilizatsiya qilish va natijani rasmiylashtirish.
Muhim: Tibbiyotda bitta qo‘pol xato (masalan, dorini noto‘g‘ri dozalash yoki sterilizatsiyani buzish) nazariy bilim qanchalik kuchli bo‘lishidan qat’i nazar, bahoning pasayishiga yoki "qoniqarsiz" deb topilishiga sabab bo‘lishi mumkin.
4. Kreativ va Interaktiv baholash usullari
Hozirgi kunda pedagogik texnologiyalar asosida quyidagilar ham baholashga kiritilmoqda:
- Vaziyatli masalalar (Case-study): Bemor holati beriladi va talaba tashxis/muolaja rejasini tuzishi kerak.
- Portfoliyo: Talabaning semestr davomidagi barcha yutuqlari, yozgan referatlari va amaliyot hisobotlari to'plami.
Nazorat
O'quv jarayonlarida nazorat tizimi
Tibbiyot texnikumlarida talabalar bilimini nazorat qilish tizimi nafaqat bilim darajasini aniqlash, balki bo‘lajak tibbiyot xodimlarining mas'uliyatini shakllantirishga xizmat qiladi. Bu tizim O‘zbekiston Respublikasining professional ta’limga oid me’yoriy hujjatlari asosida tartibga solinadi.
Quyida nazorat tizimining tarkibiy qismlari va ularning o‘ziga xos xususiyatlari haqida batafsil ma’lumot berilgan:
1. Nazorat tizimining asosiy shakllari
Professional ta’limda nazorat asosan uch turga bo‘linadi:
A. Joriy nazorat (JN)
Har bir mashg‘ulotda talabaning mavzuni o‘zlashtirish darajasini tekshirish uchun o‘tkaziladi.
Usullari: Og‘zaki so‘rov, qisqa testlar, amaliy ko‘nikmani manekenlarda ko‘rsatib berish, uy vazifasini tekshirish.
Maqsadi: Talabaning muntazam tayyorgarligini ta’minlash va xatolarini dars davomida tuzatish.
B. Oraliq nazorat (ON)
O‘quv dasturining bir necha bo‘limlari yoki modullari yakunlanganda o‘tkaziladi.
Usullari: Nazorat ishi, seminar-trening, vaziyatli masalalar yechimi (case-study) yoki modulli test.
Maqsadi: Ma’lum bir katta mavzu bo‘yicha yaxlit bilimlarni tekshirish.
V. Yakuniy nazorat (YN)
Semestr oxirida o‘quv fanini yoki modulni talaba qanchalik o‘zlashtirganini aniqlaydi.
Usullari: Davlat imtihoni, malaka imtihoni yoki kompleks test sinovlari.
Shakli: Ko‘pincha OSKE (Obyektiv Strukturaviy Klinik Imtihon) formatida o‘tkaziladi, bunda talaba bir nechta "stansiya"lardan o‘tib, har xil ko‘nikmalarni ko‘rsatadi.
2. Tibbiyot ta'limida nazoratning 3 ta ustuni
Tibbiyotda nazorat faqat nazariyani bilish bilan cheklanmaydi. U quyidagi uchta sohani qamrab olishi shart:
1. Kognitiv (Bilish): Tibbiy tushunchalar, terminlar, dori guruhlari va kasallik belgilari haqidagi nazariy bilim.
2. Psixomotor (Amaliy): Qo‘l bilan bajariladigan ishlar. Masalan: zondlash, bint bog‘lash, birinchi yordam ko‘rsatish.
3. Affektiv (Muloqot): Tibbiy etika va deontologiya. Bemor va uning yaqinlari bilan muloqot qilish madaniyati.
3. Baholash metodikasi va vositalari
Nazorat tizimi shaffof bo‘lishi uchun quyidagi vositalardan foydalaniladi:
Check-listlar (Nazorat varaqlari): Amaliy ko‘nikmani baholash uchun har bir harakat ballarga ajratiladi. Masalan, "qo‘lni yuvish — 1 ball", "antiseptika — 1 ball" va h.k.
Test tizimi: Bilimlarni tezkor va xolis tekshirish uchun qo‘llaniladi.
Vaziyatli masalalar: Talabaga klinik holat beriladi (masalan: "Bemor hushini yo‘qotdi, puls sust..."). Talaba algoritmni tushuntirib berishi kerak.
4. Nazorat natijalarini tahlil qilish
Nazorat tizimi faqat baho qo‘yish emas, balki teskari aloqa (feedback) berish uchun ham xizmat qiladi.
Agar talaba past ball olsa, unga qaysi bosqichda (nazariyada yoki amaliyotda) kamchiligi borligi ko‘rsatiladi.
Baholashda xatolarning og‘irlik darajasi inobatga olinadi: Kritik xato (masalan, hayot uchun xavfli noto‘g‘ri harakat) sodir etilsa, boshqa to‘g‘ri javoblardan qat’i nazar, ko‘nikma bajarilmadi deb hisoblanishi mumkin.
5. Zamonaviy pedagogik texnologiyalar nazoratda
Hozirda nazorat jarayonida quyidagi usullardan foydalanish tavsiya etiladi:
Blum taksonomiyasi: Savollarni oddiy eslab qolishdan (reproduction) tahlil qilish va baholashgacha (evaluation) darajalash.
O‘z-o‘zini baholash: Talaba o‘z bajargan ishini mezonlar asosida o‘zi tahlil qilishi.